Wat zijn familieopstellingen?Uitleg en betekenis
Je hebt het begrip familieopstellingen misschien wel eens voorbij horen komen. In een podcast, van iemand in je omgeving, of tijdens het zoeken naar antwoorden op patronen die zich maar blijven herhalen. Maar wat zijn familieopstellingen nu precies?
Deze pagina geeft je een volledig beeld: wat het is, hoe het werkt, voor wie het is en wat het kan opleveren.
Wat zijn familieopstellingen?
Familieopstellingen zijn een methode om onbewuste patronen uit je familiesysteem zichtbaar te maken. Patronen die vaak generaties teruggaan en doorwerken in hoe jij vandaag in het leven staat.
Wat speelt er in je dagelijks leven?
Misschien herken je dit: je loopt steeds vast in hetzelfde soort relaties. Of je voelt spanning met je ouders die je niet kunt verklaren. Misschien heb je last van schuldgevoelens of angsten waarvan je niet begrijpt waar ze vandaan komen.
We dragen meer mee dan alleen onze eigen ervaringen. Je neemt dingen over van je familie zonder dat je het bewust kiest. Manieren van zorgen, aanpassen, overleven. Loyaliteiten die je niet kent maar wel voelt. Lasten die soms niet eens van jou zijn.
Die patronen uit je familiesysteem, die werken door. In je werk, je relaties, je gezondheid. In hoe je met geld omgaat, hoe je bent als ouder. Ze bepalen vaak onbewust wat je kiest en hoe vrij je je voelt.
Een familieopstelling maakt dit zichtbaar. En het bijzondere: je familie hoeft er niet bij te zijn. Juist doordat er wordt gewerkt met representanten die niets van je situatie weten, komt naar boven wat anders verborgen blijft. En dat geldt net zo goed tijdens een individuele familieopstelling waar wordt gewerkt met bijvoorbeeld poppetjes of vloerankers.
Familieopstelling betekenis
De familieopstelling betekenis ligt in het idee dat families functioneren als systemen. Met eigen regels, verhoudingen en ongeschreven wetten. Wat er generaties geleden is gebeurd (trauma, verlies, dingen die nooit zijn uitgesproken) werkt nog steeds door in hoe jij nu functioneert.
Waar komt het vandaan: Bert Hellinger
Familieopstellingen komen uit het systemisch werk. Ontwikkeld door de Duitse psychotherapeut Bert Hellinger (1925-2019). Hij werkte zestien jaar tussen de Zulu's in Zuid-Afrika en zag daar hoe belangrijk voorouders en familiesystemen waren in het dagelijks leven. Eind jaren '80 ontwikkelde hij familieopstellingen als methode om snel inzicht te krijgen in vastgelopen patronen. Sindsdien wordt het wereldwijd toegepast.
In Nederland kreeg het concept vooral bekendheid door het boek "De Fontein" van Els van Steijn (2016), dat het toegankelijk maakte voor een breed publiek.
Drie systemische principes
Systemisch werk gaat uit van drie basisprincipes:
Als een van deze principes wordt geschonden (een kind dat de ouderrol overneemt, iemand die structureel te veel draagt) raakt het systeem uit balans. Een familieopstelling maakt zichtbaar waar dat is.
Familieopstelling uitleg: hoe werkt het?
Ik ga een poging doen het uit te leggen, wetende dat het eigenlijk niet echt uit te leggen valt. Nadat je ooit een familieopstelling hebt ervaren zal je dit beamen. Maargoed we gaan het toch proberen:
Familieopstelling wat is dat concreet? Je zet je familiesysteem letterlijk neer in de ruimte. In een groep gebeurt dat met andere deelnemers als representanten. Individueel werk je met poppetjes of vloerankers. Door te kijken naar verhoudingen, afstanden en wat er gebeurt tussen de opgestelde elementen, voel je wat er onder de oppervlakte speelt.
De vraag
Het begint met een vraag of thema waar je tegenaan loopt. Soms heel concreet "Waarom loop ik steeds vast in relaties?", soms meer een gevoel "Ik voel me niet vrij" of "Ik draag iets maar weet niet wat".
Het opstellen
Je bepaalt samen met de begeleider wie of wat er opgesteld wordt. Familieleden (vader, moeder, broer, grootouders), maar ook abstracte dingen als 'de dood', 'het lot', 'de ziekte', 'angst'.
Hoe representanten worden gekozen verschilt. Sommige opstellers laten jou intuïtief kiezen, anderen doen het zelf. Ze krijgen een plek in de ruimte waar het goed voelt.
Bij een individuele sessie werk je met poppetjes, vloerankers of visualisatie. Werkt net zo goed ontzettend krachtig.
Wat zich laat zien
Hier gebeurt het bijzondere. Zodra representanten staan (of poppetjes staan) begint er iets. In een groep voelen representanten wat er speelt op hun plek. Spanning, rust, afstand, nabijheid. Boosheid, verdriet. Ze weten niets van je verhaal maar voelen het wel.
Bij poppetjes of vloerankers krijg je inzicht door naar de posities te kijken en te voelen wat er in jou gebeurt. Of door zelf door de ruimte te bewegen.
Hellinger noemde dit 'het wetende veld'. Een krachtenveld met informatie over het systeem.
Beweging
Door te kijken naar wat zich toont en kleine dingen aan te passen (iemand een stap dichterbij, andere woorden, een nieuw element toevoegen) ontstaat beweging. Het systeem krijgt de kans om opnieuw geordend te worden. Iedereen kan energetisch een betere plek vinden.
Wat vastzat kan weer stromen. Je hoeft niets op te lossen of te begrijpen. Het systeem laat gewoon zien wat gezien wil worden.
Voorbeelden uit de praktijk
Om beter te begrijpen wat zijn familieopstellingen, volgen hier concrete voorbeelden:
Sarah en haar relatiepatroon
Sarah loopt steeds vast in relaties. Ze valt op mannen die emotioneel niet beschikbaar zijn. In haar opstelling wordt zichtbaar dat haar moeder vroeg haar eigen moeder verloor. Daardoor was ze altijd angstig en overbeschermend. Sarah leerde onbewust: "Liefde is gevaarlijk, ik moet sterk en onafhankelijk zijn." Dat patroon herhaalt zich in haar partnerkeuzes.
Lisa draagt iemands lot
Lisa voelt zich al jaren somber zonder te weten waarom. Ze functioneert, maar het voelt alsof ze door modder waadt. In de opstelling zie je dat haar tante jong overleed aan een ziekte. Lisa draagt onbewust het lot van haar tante. Loyaal aan haar tante door ook 'zwaar' te zijn. Zodra dit zichtbaar wordt en Lisa het lot terug mag geven, voelt ze opluchting.
Mark en zijn burn-out
Mark staat op de rand van een burn-out. Hij neemt overal verantwoordelijkheid voor, kan geen nee zeggen. De opstelling laat zien dat zijn vader jong overleed. Als oudste zoon nam Mark de rol van 'man in huis' over. Hij draagt die last nog steeds, ook al hoeft dat niet meer.
Anna's schuldgevoel
Anna heeft een zwaar schuldgevoel zonder te weten waarom. In haar opstelling komt naar voren dat haar grootmoeder in de oorlog een zware keuze moest maken die nooit is verwerkt. Anna draagt onbewust die schuld. Een vorm van loyaliteit aan haar grootmoeder.
Tom en zijn overleden broer
Tom komt maar niet vooruit. Telkens als het goed gaat, saboteert hij zichzelf. De opstelling laat zien dat zijn oudere broer tijdens de zwangerschap overleed (miskraam). Tom draagt onbewust schuld dat hij er wel is en zijn broer niet. Door de broer een plek te geven en te erkennen dat Tom mag leven, komt er beweging.
Voor wie is dit?
Je belandt steeds in dezelfde patronen (werk, relaties, vriendschappen)
Je voelt je niet vrij om je eigen keuzes te maken
Je zorgt veel voor anderen, weinig voor jezelf
Je hebt emoties of klachten die je niet begrijpt
Je voelt loyaliteitsconflicten of schuldgevoelens die niet weggaan
Grenzen stellen of nee zeggen lukt niet
Therapie of coaching heeft geholpen, maar er zit nog iets vast
Je voelt je vaak eenzaam of niet verbonden
Het gaat niet om wat voor 'probleem' je hebt. Het gaat erom dat je voelt dat er iets mag verschuiven. En dat denken alleen je daar niet brengt.
Wat levert het op?
Wat ik vaak zie is dat mensen dingen ervaren op verschillende momenten:
Direct:
Meer rust
Helderheid over waar het vastliep
Opluchting, alsof je iets niet langer hoeft te dragen
Begrip voor jezelf of familieleden
Een nieuwe kijk op dingen die verwarrend waren
In de weken erna:
Je reageert anders in situaties die je normaal triggeren
Je maakt keuzes die beter bij je passen
Relaties verschuiven vanzelf
Er komt ruimte voor wat er eerst niet kon
Patronen doorbreken zich
Het is geen quick fix. Maar wel vaak verrassend helder. Iets landt. Iets verandert. En dat werkt vaak nog weken door zonder dat je er bewust mee bezig bent.
Het verschil met therapie
Therapie werkt via woorden, inzicht, begrip. Je praat over wat gebeurd is, analyseert patronen, leert nieuwe gedachten aan.
Familieopstellingen werken anders. Je stapt uit je hoofd. Je gaat voelen. Het werkt in je lijf, in het systeem waar je deel van uitmaakt. Je praat er niet over, je ziet en voelt het in de ruimte.
Veel mensen doen een opstelling nadat therapie heeft geholpen maar er nog iets vastzit. Of juist als eerste stap, om te zien wat er speelt. Ze vullen elkaar aan.
Representant zijn
Vraag die veel gesteld wordt bij familieopstelling uitleg: hoe kunnen representanten voelen wat er speelt?
Als representant neem je tijdelijk een positie in. Je vertegenwoordigt iemand (vader, moeder) of iets abstracts (angst, het lot, de ziekte).
Het bijzondere: je voelt wat er speelt op die plek zonder dat je er iets van weet. Klinkt raar, maar het gebeurt vanzelf. Zodra je staat, begint je lichaam te reageren. Spanning, rust, afstand, nabijheid. Soms fysieke sensaties of emoties.
Je hoeft niets te kunnen. Iedereen kan representant zijn. Je stelt alleen je lichaam beschikbaar om informatie op te pikken.
En het is ook waardevol voor jezelf. Vaak herken je eigen thema's of krijg je inzichten die ook voor jou relevant zijn.
Verschillende vormen
Je kunt op verschillende manieren werken met familieopstellingen:
Groepsworkshop
Met andere deelnemers die posities innemen. Krachtig omdat representanten zelf reageren vanuit wat ze voelen. De groepsdynamiek voegt iets toe. Veel mensen vinden de workshop vorm indrukwekkend.
Individueel
Bij een individuele sessie werk ik op drie manieren:
- •Met poppetjes: Op tafel met houten pionnen. Laagdrempelig maar effectief. Je bepaalt zelf het tempo, kunt rustig kijken.
- •Met vloerankers: Gekleurde cirkels in de ruimte die verschillende posities vertegenwoordigen. Je kunt er zelf doorheen bewegen om te ervaren hoe het voelt.
- •Vanuit visualisatie: Soms met gesloten ogen, door je het systeem voor te stellen. Vraagt verbeelding maar kan ook heel helder zijn.
Wat het beste past hangt af van je vraag, je voorkeur en wat beschikbaar is. Bij mij kun je zowel voor een individuele familieopstelling als voor een workshop familieopstellingen Utrecht terecht.
Wetenschappelijk gezien
Familieopstellingen komen niet uit de wetenschap. Maar er is steeds meer interesse in onderzoek naar de effecten.
Epigenetische overdracht (trauma's doorgegeven aan volgende generaties) wordt steeds meer onderzocht en erkend. Dat biedt een wetenschappelijke verklaring voor waarom patronen uit het verleden doorwerken.
Het 'wetende veld' blijft moeilijk te meten. Maar dat betekent niet dat het niet werkt. Therapeuten en coaches wereldwijd zien keer op keer wat het doet.
Zelf ervaren?
Nu je weet wat zijn familieopstellingen, snap je misschien ook waarom het moeilijk in woorden te vatten is. De kracht zit in het ervaren.
Bij HoloHeid kun je kiezen voor een familieopstellingen Utrecht Workshop in kleine groep of een individuele familieopstelling in alle rust. Beide geven inzicht in wat er in de diepte speelt.
Twijfel je of heb je vragen? Neem contact op. Dan kijken we samen wat bij jou past.
Veelgestelde vragen over familieopstellingen
FAQ
Klaar om te beginnen?
Of heb je nog vragen over familieopstellingen? Neem gerust contact op.
